جهت چاپ PRINT و یا دریافت به صورت PDF این مطلب کلیک کنید

سال هشتم هجری قمری: فتح مکه معظمه به دست پیامبر صلی الله علیه و آله

با این که آغاز بعثت پیامبراکرم صلی الله علیه و آله و نزول وحی بر آن حضرت، در مکه واقع شده بود و پیامبر صلی الله علیه و آله به مدت سیزده سال به صورت نهان و آشکار اهالی این شهر و طوایف و قبایل اطراف آن را به دین مبین اسلام فراخوانده بود، جز تعدادی اندک، پاسخ مثبتی به وی ندادند و در صدد تکذیب و حتی دشمنی او برآمدند و در این راه وی و خانواده و یارانش و سایر مسلمانان را در فشار و تنگنا قرار داده و آن ها را اذیت و آزار زیادی نمودند.

به طوری که عده ای از مسلمانان به حبشه و خود پیامبر صلی الله علیه و آله به همراه سایر مسلمانان به مدینه هجرت کردند و در این شهر مقدس، نظام نوپای اسلامی را بنا نهادند.

از این پس دشمنی های مکیان، به ویژه قریش نسبت به پیامبر صلی الله علیه و آله و مسلمانان مدینه فزونی یافت و جنگ های زیادی از سوی آنان بر پیامبر صلی الله علیه و آله و مسلمانان تحمیل گردید.

سرانجام پیامبر صلی الله علیه و آله به امر پروردگار منان تصمیم به فتح کانون اصلی مشرکان و کافران قریش، یعنی مکه معظمه گرفت.

آن حضرت در دوم ماه مبارک رمضان، در رأس یک سپاه بزرگ ده هزار نفری از مسلمانان اعم از مهاجر، انصار و قبایل و طوایف اطراف مدینه به سوی مکه حرکت کرد.(۱)

یکی از مسلمانان مهاجر، به نام “خاطب بن ابی بلتعه” پیش از حرکت سپاه اسلام، خبر حرکت آنان را به واسطه زنی بدسابقه و نوازنده به نام “ساره” برای قریش ارسال کرد، ولی پیامبر صلی الله علیه و آله از جاسوسی آن دو باخبر گردید و حضرت علی علیه السلام، زبیر و مقداد را مأموریت داد که به هر صورت ممکن، آن زن جاسوس را بیابند و وی را دستگیر کنند.

آنان، زن جاسوس را در میان راه مدینه و مکه، در مکانی به نام “روضه خاخ” و به قولی در “خلیقه” یافته و وی را دستگیر کرده و به نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آوردند.(۲)

پیامبر صلی الله علیه و آله، مراقبت و مواظبت زیادی به عمل آورد که قریش از حرکت سپاه اسلام آگاه نگردد، بدین جهت تا رسیدن به “مرالظهران” که در چند کیلومتری مکه است، اهالی مکه و جاسوسان و نفوذی های آنان هیچ خبری از حرکت جهادی سپاه اسلام نداشتند.(۳)

عباس بن عبدالمطلب، عموی رسول خدا صلی الله علیه و آله که در مکه می زیست و پیش از آن مسلمان شده بود، ولی رابطه حسنه ای با مکیان داشت، در همان زمان از مکه خارج شد و به سوی مدینه هجرت می کرد، که با پیامبر صلی الله علیه و آله و سپاه اسلام در سرزمین “جحفه” روبرو گردید.

وی پس از آن که چندی در کنار رسول خدا صلی الله علیه و آله بود، به دستور آن حضرت، به سوی مکه رفت و در میان راه با برخی از سران قریش مانند ابوسفیان، حکیم بن حزام و بدیل بن ورقاء برخورد کرد و خبر هجوم سپاه اسلام را به آنان گوش زد کرد و ابوسفیان را به همراه خود در نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آورد و او را وادار به پذیرش اسلام نمود.(۴)

پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله هم از تاکتیک های نظامی خویش و هم از وجود ابوسفیان برای فتح مکه بهره جست و وی را پیشاپیش به میان مکیان فرستاد، تا با فراخوانی آنان به تسلیم شدن و هیچ گونه حرکت نظامی انجام ندادن، زمینه فتح این شهر مقدس را بدون جنگ و خون ریزی فراهم کند.

گر چه عده از سرکشان و طاغیان مکه با دسته ای از مسلمانان روبرو شده و به درگیری و نبرد پرداختند، ولی با دادن دوازده یا سیزده تن کشته، متواری شدند و در نتیجه این شهر مقدس در روز بیستم ماه مبارک رمضان، سال هشتم قمری به دست پیامبر صلی الله علیه و آله و سپاهیان مسلمان فتح گردید و بت ها از خانه خدا به بیرون ریخته شد و داخل کعبه با آب زمزم شستشو داده شد و بدین گونه مقدس ترین مکان مذهبی و دینی مسلمانان از لوث بت ها، تصاویر و مجسمه ها پاکسازی شد و برای همیشه، محل مقدس و عبادت مسلمانان قرار گرفت.(۵)

نقل شد که در این روز امیرمؤمنان علیه السلام بر دوش پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ایستاد و بالای کعبه رفت و بت ها را به زمین انداخت و در هم شکست و به رعایت ادب، خود را از میزاب کعبه به پایین انداخت.(۶)

برخی از مورخان و سیره نگاران، تاریخ فتح مکه را در روز سیزدهم رمضان ذکر کرده اند،(۷) ولی اکثر علمای شیعه و اهل سنت، روز بیستم رمضان را روز فتح مکه می دانند.(۸)

پی نوشت

۱- تاریخ ابن خلدون (ترجمه عبدالمحمد آیتی)، ج۱، ص ۴۳۲٫
۲- فرازهایی از تاریخ پیامبر اسلام (جعفر سبحانی)، ص ۴۳۱؛ الارشاد (شیخ مفید)، ص ۵۰؛ تاریخ ابن خلدون، ج۱، ص ۴۳۲؛ المغازی (واقدی)، ج۲،ص ۷۹۷٫
۳- فرازهایی از تاریخ اسلام، ص ۴۳۱؛ المغازی، ج۲، ص ۸۱۴٫
۴- تاریخ ابن خلدون، ج۱، ص ۴۳۳؛ فرازهایی از تاریخ پیامبر اسلام، ص ۴۳۱٫
۵- تاریخ ابن خلدون، ج۱، ص ۴۳۴؛ فرازهایی از تاریخ اسلام، ص ۴۳۵٫
۶- وقایع الایام (شیخ عباس قمی)، ص ۴۳٫
۷- البدایه و النهایه (ابن کثیر)، ج۴، ص ۳۲۶٫
۸- تاریخ الطبری، ج۲، ص ۳۴۳؛ البدایه و النهایه، ج۴، ص ۳۲۶؛ تاریخ ابن خلدون، ج۱، ص ۴۳۴؛ وقایع الایام، ص ۴۲؛ مسارالشیعه (شیخ مفید).
۹- رمضان در تاریخ (لطف الله صافی گلپایگانی)، ص ۲۲۰؛ المغازی، ج۲، ص ۷۸۰٫