جهت چاپ PRINT و یا دریافت به صورت PDF این مطلب کلیک کنید

معاویه از دیدگاه مولا علی بن ابیطالب

مولا امیرالمومنین علیه السلام در مواضع بسیاری تاکید فرموده اند که معاویه بی بصیرت، بی خرد، گمراه، گمراه کننده، گستاخ، جاهل، ملعون و منفور درگاه الهی می باشد. برای اختصار در اینجا بعضی از سخنان ایشان را بیان می کنیم.

در نامه‏اى از مولاى متقیان امیر مؤمنان على علیه السلام به معاویه چنین آمده: از طرف تو اندرزى دراز و نامه‏اى مرکب آلوده به من رسید، نامه‏اى که با گمراهیت نگاشته و با عقاید و نظریات تباهت امضا کرده و به پایان رسانده‏اى، نامه کسى که نه بصیرتى دارد تا بتوان او را هدایت نمود و نه رهبرى تا او را ارشاد نماید، هواى نفسش او را خوانده و او آن دعوت را اجابت نموده است، و گمراهى او را کشانده و او به دنبالش کشیده شده است…(۱)

در نامه‏ دیگری از امام علیه السلام به معاویه چنین نوشته است: این گمراهى و بیراهه روى را که در سالخوردگى و سپرى شدن عمرت در وجودت ریشه دارد، از وجود خودت ریشه کن ساز، زیرا تو امروز وضع جامه پوسیده‏اى را دارى که هر گوشه‏اش را درست کنند، گوشه دیگرش واخواهد رفت. تو یک نسل پر شمار از مردم را گمراه کرده‏اى، و با بیراهه‏روى‏ات فریفته‏اى. (۲)

این قسمت دیگرى از نامه حضرتش به معاویه است: دیر گاهى است که تو و دوستدارانت که دوستداران شیطان مطرودند، حق (یا اسلام و تعالیم قرآن) را افسانه‏هاى پیشینیان خوانده‏اید و آن را به پشت افکنده‏اید و در صدد بر آمده‏اید که با دست و زبانتان، مشعل خدا را خاموش گردانید، اما خدا نور خویش را به کمال مى‏رساند گر چه کافران نخواهند و بدشان بیاید.(۳)

این هم قسمتى از نامه‏اى که حضرتش به معاویه نوشته است: کارهاى بدى که کرده‏اى، همراه با اطلاعى که خداى متعال از وضع تو دارد سبب گشته که خدا وضع و کار تو را به صلاح نیارد و دلت را آماده تبهکارى گرداند. اى پسر صخر! اى پسر ملعون! گمان کرده ای که بردباریت به اندازه کوه ها است. و علم و دانشت بین اهل شک تمییز و فصل می اندازد. در حالیکه تو ناتوان، سبکسری منافق، دارای قلبی پوشیده و گرفته و عقل کوچک، نابخرد و بزدل و رذل هستی.(۴)

وقتى معاویه حضرتش را دعوت کرد اختلافشان را در پرتو قرآن حل و فصل نمایند، حضرت به او چنین نوشت: تو به حکم قرآن دعوت کرده‏اى، و من مى‏دانم تو نه اهل قرآنى و نه خواهان حکم و رأیش.(۵)

در نامه دیگرى به او مى‏نویسد: تو اى معاویه! خوشگذران و عشرت طلبى و شیطان توانسته تو را در اختیار گیرد و در وجودت همچون خون در بدن، جریان یابد.(۶)

امیرالمومنین علیه السلام در نامه‏اى به محمد بن ابی بکر و مردم مصر درباره معاویه مى‏نویسدند: از تبلیغات آن‏ دروغگو پسر هند (کذاب بن هند) بر حذر باشید.(۷)

مولا علی علیه السلام در جواب محمد بن ابى بکر- که نامه‏هائى را که معاویه و عمرو عاص برایش نوشته بودند به خدمت امام علیه السلام فرستاده بود- چنین نوشتند: نامه معاویه زشتکارِ (فاجر) زشتکارزاده و عمرو زشتکارِ کافرزاده را خواندم. آن دو که در نافرمانى خدا به هم علاقه مى‏ورزند، و در کار حکومت و رشوه خوارى در حکومت با هم توافق دارند.(۸)

در نامه‏اى به زیاد بن ابیه، چنین مى‏فرمایند: همانا به تحقیق معاویه مانند شیطان مطرود است، که به انسان از جلو و پشت و از چپ و راست، رو مى‏آورد. بنابر این از او بر حذر باش و پرهیز کن و باز هم بر حذر باش و باز هم برحذر باش و السلام.(۹)
اسناد:

(۱) العقد الفرید ج۲ص۲۳۳، الکامل للمبرّد ج۱ص۱۵۷، کتاب صفّین ص۶۴، الإمامه و السیاسه ج۱ص۷۷، نهج البلاغه ج۲ص۵، شرح ابن أبی الحدید ج۱ص۲۵۲و ج۳ص۳۰۲، الغدیر ج۱۰ص۲۱۲٫

(۲) نهج البلاغه ج۲ص۴۱، شرح ابن أبی الحدید ج۴ص۵۰، الغدیر ج۱۰ص۲۱۲٫

(۳) شرح ابن أبی الحدید ج۴ص۵۱ و ج۳ص۴۱۱، الغدیر ج۱۰ص۲۱۳٫

(۴) شرح ابن أبی الحدید ج۳ص۴۱۱ و ج۴ص۵۱

(۵) کتاب صفّین ص۵۵۶، نهج البلاغه ج۲ص۵۶، شرح ابن أبی الحدید ج۱ص۱۱۸٫

(۶) کتاب صفّین ص۴۲۲، نهج البلاغه ج۲ص۱۱، شرح ابن أبی الحدید ج۳ص۴۱۲٫

(۷) شرح ابن أبی الحدید ج۲ص۲۶، جمهره الرسائل ج۱ص۵۴۰٫

(۸) تاریخ طبری ج۶ص۵۸، شرح ابن ابی الحدید ج۲ص۳۲٫

(۹) شرح ابن ابی الحدید ج۴ص۶۸٫

معاویه از دیدگاه امام حسن علیه السلام

امام حسن مجتبى علیه السلام نواده پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله در نامه‏اى به معاویه مى‏فرماید: …تو پسر یکى از قبائل مشرک و مهاجمى و پسر سرسخت‏ترین قرشیی که با پیامبر اکرم با کتاب آسمانیش دشمنى ورزیده است. خدا به حسابت خواهد رسید و به دادگاه الهى کشانده خواهى شد. بخدا سوگند بزودى در برابر پروردگارت قرار خواهى گرفت و آنگاه تو را به خاطر کارهائى که کرده‏اى، کیفر خواهد داد.(۱)

همچنی وقتی معاویه به کوفه آمد، به نطق برخاست در حالى که حسن و حسین علیهما السلام پائین منبر نشسته بودند. و نام مولا علی و امام حسن علیهما السلام را آورده و به ایشان جسارت کرد. امام حسین علیه السلام برخاست تا جوابش را بدهد و جسارت را به او برگرداند، امام حسن علیه السلام دستش را بگرفت و بنشاند و خود به نطق ایستاده و فرمود:

هان! اى که از على نام بردى! من حسنم و پدرم على است، و تو معاویه‏اى و پدرت صخر، مادرم فاطمه و مادرت هند، جدم رسول خدا صلی الله علیه واله است و جدت عتبه بن ربیعه، مادر بزرگم خدیجه است و مادر بزرگت قتیله. خدا از میان ما دو نفر، آن را که آوازه و شهرتی محدودتر و حسب و نسبى پست‏تر دارد و در گذشته و حال شرارتى بیشتر داشته و کفر و نفاقى بیشتر، لعنت فرماید. جماعت‏هائى از مردم مسجد گفتند: آمین!(۲)
اسناد:

(۱) مقاتل الطالبیین ص۲۲، شرح ابن أبی الحدید ج۴ص۱۲، جمهره الرسائل ج۲ص۹٫

(۲) شرح ابن ابی الحدید ج۴ص۱۶ و ج۱۶ص۴۶، المستطرف ج۱ص۱۵۷ و ج۱ص۱۳۰، الاتحاف ص۱۰ و۳۶

معاویه از دیدگاه امام حسین علیه السلام

امام حسین علیه السلام به معاویه مى‏نویسد: نامه‏ات رسید….مگر تو نبودى که “حجر” و یاران عابد و سر به راه حق سپرده‏اش را کشتى، همانان را که از بروز بدعت نگران و بیتاب مى‏گشتند و امر به معروف و نهى از منکر مى‏کردند؟! آنان را پس از تعهدات محکم و تضمین‏هاى مطمئن، به طرز ظالمانه و تجاوز کارانه کشتى، در برابر خدا گستاخى ورزیدى و عهدى را که در برابرش، با او بسته بودى به چیزى نشمردى.

مگر تو قاتل “عمرو بن حمق” نیستى، همان که از کثرت عبادت صورت و پیشانیش پینه بسته و نقش برداشته بود…مگر تو نیستى که زیاد را در دوره اسلام، با خویشتن منسوب گردانیدى و ادعا کردى پسر ابو سفیان است؛ در حالی که رسول خدا صلی الله علیه و اله فرمان صادر کرده که فرزند متعلق به بستر (و مادر) است و مرد زناکار را سنگ پاداش است؟! آنگاه او را بر مسلمانان مسلط ساختى تا بکشدشان و دست و پایشان را قطع کند و بر تنه درخت به دار آویزدشان؟! پناه بر خدا اى معاویه! گوئى تو از این امت نیستى و ایشان از تو نیستند.

مگر تو آن “حضرمى” را نکشتى که در باره‏اش زیاد به تو گزارش داده بود که داراى دین على علیه السلام است. و دین على همان دینى است که پسر عمویش (رسول خدا صلى اللّه علیه واله) داشته است و همان دین که تو به نامش بدان مقام که هستى نشسته‏اى و اگر آن نبود بالاترین افتخارات تو و اجدادت کوچیدن بود! کوچیدن تابستانه و کوچیدن زمستانه…من فتنه‏اى (و شرایط انحراف به کفرى) سهمگین‏تر از حکومتت بر امت نمى‏یابم و نمى‏شناسم.

من به خدا قسم کارى بهتر از جهاد علیه تو نمى‏شناسم. بنابر این هر گاه به انجام آن برخیزم مایه تقرب به پروردگار من است…از خدا بترس اى معاویه! و بدان که خدا را دیوانى است که هر کار خرد و کلانى را به حساب و ثبت و آمار مى‏کشد. و بدان که خدا فراموش نمى‏کند که تو به مجرد گمان بردن به کسى او را مى‏کشى و به محض وارد آمدن اتهامى دستگیر مى‏سازى، و پسرکى را به حکومت نشانده‏اى که باده مى‏نوشد و سگبازى مى‏کند. تو را مى‏بینم که خویشتن به گناه و عذاب در انداخته‏اى و دینت را تباه کرده‏اى و رعیت را نابود ساخته‏اى.
اسناد: الإمامه و السیاسه ج۱ص۱۳۱ و در چاپ دیگر ص۱۴۸، جمهره الرسائل ج۲ص۶۷، الغدیر ج۱۰ص۲۳۰٫