– هدایت

 

یوسف، هنگام غیبت – زندان – نیز از رسالتى که در برابر مردم بر عهده داشت، غافل نشد . هنگامى که دو یار زندانى یوسف، خواب خود را براى او بیان کردند و تعبیر آن را از او خواستند، یوسف از فرصت‏به دست آمده استفاده کرد و پیش از بیان تعبیر چنین گفت: یا صاحبى السجن ءارباب متفرقون خیر ام الله الواحد القهار ما تعبدون من دونه الا اسماء سمیتموها انتم و اباؤکم ما انزل الله بها من سلطان ان الحکم الا الله امر الا تعبدوا الا ایاه ذلک الدین القیم و لکن اکثر الناس لایعلمون . (۳۶)

 

اى همراهان زندانى من! آیا خدایان پراکنده بهترند یا خداوند یکتاى پیروز؟ این معبودهایى که غیر از خدا مى‏پرستید، چیزى جز اسم‏هایى (بى‏مسما) که شما و پدران‏تان آن‏ها را (خدا) نامیده‏اید، نیست . خداوند هیچ دلیلى بر آن نازل نکرده است . حکم تنها از آن خداست . او فرمان داده است که جز او را نپرستید . این است آیین پابرجا، ولى بیشتر مردم نمى‏دانند .

 

هر چند یوسف زهرا علیه السلام نیز در پس پرده‏ى غیبت است، اما لحظه‏اى از انجام رسالت‏خود (هدایت مردم) غفلت نمى‏ورزد و مردم از فیض او بهره‏مند مى‏شوند .

 

اولیاى الهى از کوشش براى تحقق اهداف آسمانى خود هرگز دست نمى‏کشند; زیرا وظیفه‏ى حرکت‏به سوى خداوند و تکامل، هیچ گاه از دوش مردمان برداشته نمى‏شود . اگر در زمانى و جایى، وظیفه‏ى حرکت‏به سوى کمال از دوش کسى برداشته شود، آن گاه به همان میزان، رسالت هدایت نیز از عهده‏ى متولیان هدایت‏برداشته شده است . البته هرگز چنین چیزى رخ نمى‏دهد; زیرا در این صورت، آفرینش آدمى بیهوده مى‏شود . از این‏رو، ممکن است ولى خدا ساکت‏باشد، اما هرگز ساکن نمى‏ماند . هم‏چنان‏که ممکن است غایب باشد، اما هیچ‏گاه قاعد نمى‏ماند . امام همیشه در حال هدایت، سازندگى و پرورش است; گاه مخفیانه و گاه آشکارا . در کتاب‏هاى روایى، نمونه‏هاى فراوانى از هدایت‏هاى ویژه‏ى حضرت مهدى (عج) آمده است . براى نمونه به یکى از آن‏ها اشاره مى‏کنیم .

 

در عصر سفارت محمد بن عثمان، گروهى از شیعه درباره‏ى این مساله اختلاف کردند که آیا خداوند، آفرینش موجودات و روزى دادن به آن‏ها را به ائمه‏ى معصومین علیهم السلام واگذار کرده است‏یا نه؟ گروهى، آن را محال مى‏دانستند و گروهى دیگر بر این باور بودند که ائمه‏ى معصومین علیهم السلام از جانب خداوند، موجودات را مى‏آفرینند و روزى مى‏دهند . اختلاف این دو گروه پایان نیافت تا این‏که به محضر محمد بن عثمان آمدند و پاسخ درست را از او جویا شدند . به سفارش او، نامه‏اى به امام عصر (عج) نوشته شد . حضرت نیز در پاسخ چنین مرقوم فرمودند:

 

ان الله تعالى هو الذى خلق الاجسام . . . اما الائمه علیهم السلام فانهم یسالون الله تعالى فیخلق و یسالونه فیرزق ایجابا لمسئلتهم و اعظاما لحقهم . (۳۷)

 

خداوند، آفریننده‏ى اجسام است . . . ولى ائمه علیهم السلام از خداوند درخواست مى‏کنند . او نیز مى‏آفریند و روزى مى‏دهد . این به دلیل اجابت دعاى آنان و تکریم مقام ایشان است .

۱۴- گواه

 

هنگامى که پادشاه مصر، تعبیر خوابش را خواست، هم‏بند پیشین یوسف، او را براى این مهم معرفى کرد; زیرا در زندان، محاسن اخلاق و دانش تعبیر خواب او را که نوعى از علم غیب است، دیده بود .

 

ما نیز در برابر مدعیان مهدویت‏یا مدعیان ارتباط با حضرت مهدى (عج) باید هوشیار باشیم و بى‏دلیل به افراد اعتماد نکنیم . ادعاى افراد را باید تنها پس از دیدن دلیل قطعى بپذیریم . سیره‏ى عملى حضرت مهدى (عج) و سفیران ایشان نشان مى‏دهد که آنان همیشه دیگران را تشویق مى‏کردند تا از مدعیان، دلیل بخواهند . نمونه‏هاى فراوانى از این حقیقت در کتاب‏هاى حدیثى به چشم مى‏خورد . از جمله، حسین بن على بن محمد معروف به ابن على بغدادى مى‏گوید: در بغداد، زنى از من پرسید: مولاى ما کیست؟ یکى از اهالى قم پاسخ داد: ابوالقاسم بن روح، وکیل حضرت است . پس نشانى او را به زن داد . وى نزد ابوالقاسم آمد و به او گفت: اى شیخ! همراه من چیست؟ شیخ فرمود: هرچه با خود دارى، در دجله بیانداز . آن‏گاه نزد من بیا تا به تو باز گویم . زن رفت و آن‏چه با خود داشت، در دجله انداخت و بازگشت . ابوالقاسم به خدمت‏کار خود دستور داد که آن جعبه را بیاورد . سپس به آن زن گفت: این همان جعبه‏اى است که با تو بود و تو در دجله انداختى . من به تو بگویم در آن چیست‏یا تو مى‏گویى؟ زن گفت: شما بگویید . شیخ گفت: یک جفت دست‏بند طلا، یک حلقه‏ى بزرگ گوهردار، دو حلقه‏ى کوچک که هر کدام یک گوهر دارد و دو انگشتر فیروزه و عقیق در این جعبه هست . سپس جعبه را گشود و هر چه را در آن بود، نشان داد، زن به آن‏ها نگریست و گفت: این همان است که من آوردم و در دجله انداختم . آن‏گاه از تعجب بى‏هوش شد!

 

این‏که ابوالقاسم بن روح، پرسش زن را انکار نکرده و پاسخ گفته است، نشان مى‏دهد که مردم موظف بوده‏اند که سخن کسى را بى‏دلیل نپذیرند . سفیران حضرت مهدى (عج) نیز با دادن پاسخ مثبت‏به خواسته‏ى آنان، این روش را امضا کرده‏اند . هنگامى که چنین روشى در رویارویى با مدعیان با مدعیان نیابت و وکالت، پسندیده و بلکه لازم است، به طریق اولى، در برابر مدعیان مهدویت، چنین خواهد بود .

۱۵- قدرشناسى

 

خدمت عزیز مصر و همسرش به یوسف – رها کردن او از بردگى و پرورش دادن وى در دامان مهر و محبت‏خود – سبب شد تا که یوسف هنگام گرفتارى و قحطى، به کمک آنان بشتابد و از او بهره برند:

 

و قال الذى اشتراه من مصر لامراته اکرمى مثواه عسى ان ینفعنا . (۳۸)

 

و آن کس که او را از سرزمین مصر خرید (عزیز مصر) به همسرش گفت: مقام وى را گرامى‏دار، شاید براى ما سودمند باشد .

 

به یقین، خدمت‏گزارى به آستان یوسف زهرا علیه السلام که برجسته‏ترین شکل آن، زمینه‏سازى براى ظهور و تحقق بخشیدن به اهداف و آرمان‏هاى ایشان است، برخوردارى از عنایت‏هاى ویژه‏ى آن عزیز را در پى خواهد داشت . آیا مى‏توان پنداشت که یوسف زهرا علیه السلام در بخشش به اندازه‏ى یوسف یعقوب نباشد؟ هرگز!

 

یکى از علماى اصفهان مى‏گوید: در ایام جوانى براى سخن‏رانى به جلسه‏اى دعوت شدم . میزبان به من گفت: در همسایگى ما، منزلى است که چند خانواده‏ى بهایى در آن زندگى مى‏کنند، پس در سخن‏رانى، مراعات فرمایید . من بى‏توجه به گفته‏ى او، ده شب درباره‏ى بطلان مرام بهاییت‏سخن‏رانى کردم . شب آخر پس از سخن‏رانى، هنگامى که به سوى مدرسه به راه افتادم، چند نفر نزد من آمدند و با احترام و پافشارى به منزل خود بردند . پس از بستن در، صحنه عوض شد . آنان بر من آشفتند و با تندى، به من گفتند که چرا علیه ما سخن گفتى و مى‏خواستند مرا بکشند . هر چه تلاش کردم، از قصد خود چشم نپوشیدند . ناگزیر اجازه خواستم تا براى آخرین بار، وضو بگیرم و نمازى بخوانم . به نماز ایستادم و قصد کردم در سجده‏ى آخر، هفت مرتبه ذکر المستغاث بک یا صاحب الزمان را بگویم . در این هنگام، در خود به خود باز شد و مردى سوار بر اسب به اندرون آمد . بى آن‏که آنان بتوانند کارى بکنند، آن مرد، دست مرا گرفت، از خانه بیرون برد و به مدرسه رساند . پس از رفتن آن مرد، تازه به خود آمدم که: این شخص که بود؟ ولى دیگر دیر شده بود . فرداى آن شب، آن گروه بهایى نزد من آمدند و شهادتین گفتند . (۳۹)

۱۶- دفع بلا

 

یوسف، سپر دفع بلاى برادران خود و اهل مصر شد . هرچند برادران یوسف در حق وى ستم کردند و شرط برادرى را به جا نیاوردند، ولى یوسف از کمک و دستگیرى آنان فروگذار نکرد . یوسف زهرا علیه السلام نیز سپر دفع بلا از شیعیان هستند .

 

قال ظریف ابونصر الخادم:

 

قال لى صاحب الزمان (عج) : ا تعرفنى قلت: نعم . قال: من انا؟ فقلت: انت‏سیدى و ابن سیدى . فقال لیس عن هذا سالتک . قال ظریف فقلت جعلنى الله فداک فسرلى . فقال انا خاتم الاوصیاء و بى یدفع الله البلاء عن اهلى و شیعتى .

 

ظریف مى‏گوید:

 

به محضر امام عصر (عج) وارد شدم . ایشان فرمودند: آیا مرا مى‏شناسى؟ عرض کردم: آرى . فرمودند: من که هستم؟ عرض کردم: شما آقاى من و فرزند آقاى من هستید . فرمودند: منظورم این نبود . عرض کردم: فدایت‏شوم منظورتان چیست؟ فرمودند: من آخرین اوصیا هستم و خداوند براى وجود من، بلا را از اهلم و شیعیانم، برطرف مى‏کند . (۴۰)

 

براى نمونه، عنایت‏حضرت مهدى (عج) به شیعیان بحرین را از زبان محدث نورى مى‏شنویم:

 

در روزگار گذشته، فرمانروایى ناصبى بر بحرین حکومت مى‏کرد، که وزیرش در دشمنى با شیعیان آن‏جا، گوى سبقت را از او ربوده بود . روزى وزیر بر فرمانروا وارد شد و انارى را به دست‏حاکم داد، که به صورت طبیعى این واژه‏ها بر پوست آن نقش بسته بود: «لا اله الا الله، محمد رسول الله و ابوبکر و عمر و عثمان و على خلفاء رسول الله‏» . فرمانروا از دیدن آن بسیار در شگفت‏شد و به وزیر گفت: این، نشانه‏اى آشکار و دلیلى نیرومند بر بطلان مذهب تشیع است . نظر تو درباره‏ى شیعیان بحرین چیست؟ وزیر پاسخ داد: به باور من، باید آنان را حاضر کنیم و این نشانه را به ایشان ارایه دهیم . اگر آن را پذیرفتند که از مذهب خود دست مى‏کشند وگرنه آنان را میان گزینش سه چیز مخیر مى‏کنیم:

 

۱- پاسخى قانع کننده بیاورند .

 

۲- جزیه بدهند .

 

۳- یا این‏که مردان‏شان را مى‏کشیم، زنان و فرزندان‏شان را اسیر مى‏کنیم . و اموال‏شان را به غنیمت مى‏بریم .

 

فرمانروا، راى او را پذیرفت و دانشمندان شیعه را نزد خود فراخواند . آن‏گاه انار را به ایشان نشان داد و گفت: اگر براى این پدیده، دلیلى روشن نیاورید، شما را مى‏کشم و زنان و فرزندان‏تان را اسیر مى‏کنم یا این‏که باید جزیه بدهید . دانشمندان شیعه، سه روز از او مهلت‏خواستند . آنان پس از گفت‏وگوى فراوان به این نتیجه رسیدند که از میان خود، ده نفر از صالحان و پرهیزگاران بحرین را برگزینند . آن‏گاه از میان این ده نفر نیز سه نفر را برگزیدند و به یکى از آن سه نفر گفتند: تو امشب به سوى صحرا برو و به امام زمان (عج) استغاثه کن و از او، راه رهایى از این مصیبت را بپرس; زیرا او، امام و صاحب ماست .

 

آن مرد چنین کرد، ولى پاسخى از حضرت ندید . شب دوم نیز نفر دوم را فرستادند . او نیز پاسخى دریافت نکرد . شب آخر، نفر سوم را که مردى پرهیزگار بود، به بیابان فرستادند . او به صحرا رفت و با گریه و زارى از حضرت، درخواست کمک کرد . چون آخر شب شد، شنید مردى خطاب به او مى‏گوید: اى محمد بن عیسى! چرا تو را به این حال مى‏بینم و چرا به سوى بیابان بیرون آمده‏اى؟ محمد بن عیسى از او مى‏خواهد که او را رها کند و به حال خود واگذارد . آن مرد مى‏فرماید: اى محمد بن عیسى! منم صاحب الزمان . حاجت‏خود را بازگو . محمدبن عیسى گفت: اگر تو صاحب الزمانى، داستان مرا مى‏دانى و به گفتن من نیاز نیست . آن مرد فرمود: راست مى‏گویى . تو به دلیل آن مصیبتى که بر شما وارد شده است، به این‏جا آمده‏اى . عرض کرد: آرى، شما مى‏دانید چه بر ما رسیده است و شما امام و پناه ما هستید . پس آن حضرت فرمود: اى محمدبن عیسى! در خانه‏ى آن وزیر – لعنه الله علیه – درخت انارى است . هنگامى که درخت تازه انار آورده بود، او از گل قالبى به شکل انار ساخت . آن را نصف کرد و در میان آن، این جمله را نوشت . سپس قالب را بر روى انار که کوچک بود، گذاشت و آن را بست . چون انار در میان آن قالب بزرگ شد، آن واژه‏ها بر روى آن نقش بست . فردا نزد فرمانروا مى‏روى و به او مى‏گویى که من پاسخ تو را در خانه‏ى وزیر مى‏دهم . چون به خانه‏ى وزیر رفتید، پیش از وزیر به فلان جا برو . کیسه‏ى سفیدى خواهى یافت که قالب گل در آن است . آن را به فرمانروا نشان ده . نشانه‏ى دیگر این‏که به فرمانروا بگو: که معجزه‏ى دیگر ما این است که چون انار را دو نیم کنید، جز دود و خاکستر چیزى در آن نیست .

 

محمدبن عیسى از این سخنان بسیار شادمان گشت و به نزد شیعیان بازگشت . روز دیگر، آنان پیش فرمانروا رفتند و هر آن‏چه امام زمان (عج) فرموده بود، آشکار گشت .

 

فرمانرواى یمن با دیدن این معجزه به تشیع گروید و دستور داد وزیر حیله‏گر را به قتل رساندند . (۴۱)

۱۷- مجازات

 

برادران یوسف کسانى بودند که با تکبر، قدرت بازوى خود را به رخ پدر مى‏کشیدند و مى‏گفتند:

 

و نحن عصبه . (۴۲)

 

ما گروه نیرومندى هستیم .

 

با این حال، چون در حق یوسف، ستم کردند به جایى رسیدند که ذلیلانه، کاسه‏ى گدایى به دست گرفتند . آن‏گاه باگردن‏هایى فرو افتاده، سر بر آستان یوسف ساییدند و به وى، اظهار عجز و نیاز کردند: یا ایها العزیز مسنا و اهلنا الضر و جئنا ببضاعه مزجاه فاوف لنا الکیل و تصدق علینا ان الله یجزى المتصدقین . (۴۳)

 

اى عزیز! ما و خاندان ما را ناراحتى فرا گرفته است و متاع اندکى (براى خرید مواد غذایى) با خود آورده‏ایم . پیمانه‏ى ما را کامل کن و بر ما تصدق و بخشش فرما; زیرا خداوند، بخشندگان را پاداش مى‏دهد .

 

بشر امروزى را مصیبت‏ها و دردهاى کشنده‏اى مانند فقر فاحش، فاصله‏ى طبقاتى، جنگ‏هاى خانمان‏سوز، خون‏ریزى‏هاى بى‏پایان، احساس پوچى، بى‏هویتى و سردرگمى و . . . فراگرفته است . دلیل پیدایش این‏ها چیزى نیست جز ستم آدمیان به ولى خدا، یوسف زهرا علیه السلام، که در راس همه‏ى این ستم‏ها، فراموشى یاد او و آماده نکردن شرایط ظهور اوست .

به امید آن‏که روزى انسان، کاسه‏ى گدایى به بارگاه کسى برد و بر آستان کسى سر بساید که او، منجى واقعى است

(۳۶) – یوسف، ۳۹- ۴۰ .
(۳۷) – غیبت طوسى، ص ۲۹۳ .
(۳۸) – یوسف، ۲۱ .
(۳۹) – شیفتگان حضرت مهدى، ج ۱، ص ۲۵۶ .
(۴۰) – غیبت طوسى، ص ۲۴۶ .
(۴۱) – ترجمه‏ى نجم الثاقب، ص ۵۵۶ .
(۴۲) – یوسف، ۱۴ .
(۴۳) – یوسف، ۸۸ .