جهت چاپ PRINT و یا دریافت به صورت PDF این مطلب کلیک کنید

– بردبارى

نخستین واکنش یعقوب هنگام غیبت‏یوسف، در پیش گرفتن صبر نیکو و یارى جستن از پروردگار است .

جاءوا على قمیصه بدم کذب قال بل سولت لکم انفسکم امرا فصبر جمیل والله المستعان على ما تصفون . (۲۳)

و هنگامى که پیراهن او را با خونى دروغین (آغشته ساختند و نزد پدر) آوردند، گفت: هوس‏هاى نفسانى شما، این کار را براى تان آراسته است . من بردبارى نیکو (و شکیبایى بدون ناسپاسى) خواهم داشت و در برابر آن چه مى‏گویید، از خداوند، یارى مى‏جویم .

شیعیان نیز هنگام رو به رو شدن با غیبت‏یوسف زهرا علیه السلام، باید در برابر بلاها و آزمایش‏هاى الهى، بردبار باشند .

امام رضا علیه السلام فرمود:

والله ما یکون ما تمدون الیه اعینکم حتى تمحصوا وتمیزوا وحتى لایبقى منکم الا الاندر فالاندر (۲۴) ;

به خدا سوگند! آن‏چه چشمان‏تان را به سویش مى‏دارید و منتظرش هستید، رخ نخواهد داد، تا این‏که پاک‏سازى و جداسازى شوید و از شما نماند مگر هرچه کم‏تر و کم‏تر .

هم‏چنین باید در برابر به درازا کشیدن غیبت، شکیبایى ورزند; یعنى در ظهور پیش از موعد مقرر آن، شتاب نکنند .

مهزم مى‏گوید به امام صادق علیه السلام عرض کردم:

جعلنى الله فداک متى هذاالامر؟ فقد طال . فقال: کذب المتمنون وهلک المستعجلون و نجا المسلمون و الینا یصیرون . (۲۵)

فدایت‏شوم این امر – قیام قائم آل محمد صلى الله علیه و آله – چه زمانى رخ خواهد داد؟ این امر به درازا کشید . حضرت فرمود: آرزومندان خطا کردند، شتاب جویان هلاک شدند و آنان‏که تسلیم‏اند، نجات یافتند و به سوى ما باز خواهند گشت .

۱۰- امید و نا امیدى

چون خورشید یوسف در پس ابرهاى غیبت فرو رفت، یعقوب هرگز امید خود را از دست نداد و از رحمت الهى و بازگشت‏یوسف ناامید نشد . و از خداوند درخواست مى‏کرد که به زودى یوسف را ببیند .

عسى الله ان یاتینى بهم جمیعا . (۲۶)

امیدوارم خداوند، همه‏ى آنان را به من باز گرداند .

ولى در مقابل، برادران با این‏که او را نکشتند و در چاه انداختند به امید این‏که قافله‏اى، او را بیابد و با خود ببرد .

قال قائل منهم لا تقتلوا یوسف و القوه فى غیابت الجب یلتقطه بعض السیاره ان کنتم فاعلین . (۲۷)

یکى از آنان گفت: یوسف را نکشید . اگر مى‏خواهید کارى انجام دهید، او را در نهان‏گاه چاه بیافکنید تا قافله‏هایى، او را برگیرند (و با خود به مکان دورى ببرند .)

با این حال، برادران، یوسف را فراموش کرده بودند . چون یعقوب، از یوسف یاد مى‏کرد، وى را سرزنش مى‏کردند .

قالوا تالله تفتؤا تذکر یوسف حتى تکون حرضا او تکون من الهالکین . (۲۸)

گفتند: به خدا سوگند! تو آن قدر از یوسف یاد مى‏کنى که ممکن است‏بیمار شوى یا هلاک گردى .

و لما فصلت العیر قال ابوهم انى لاجد ریح یوسف لولا ان تفندون قالوا تالله انک لفى ضلالک القدیم . (۲۹)

هنگامى که کاروان (از سرزمین مصر) بیرون آمد، پدرشان (یعقوب) گفت: اگر مرا به نادانى و کم خردى، متهم نکنید، (باید بگویم که) بوى یوسف را احساس مى‏کنم . گفتند: به خدا سوگند! تو در همان گمراهى پیشین‏ات هستى .

در مساله‏ى غیبت‏یوسف زهرا علیه السلام نیز برخى که از هدایت الهى برخوردارند، پیوسته با امید به فضل خداوندى، ظهور او را انتظار مى‏کشند و هرگز از رحمت الهى ناامید نمى‏شوند . در دعاى عصر غیبت که از ناحیه‏ى مقدسه رسیده است، چنین مى‏خوانیم:

. . . و لا تنسناد ذکره و انتظاره و الایمان به و قوه الیقین فى ظهوره و الدعاء له و الصلاه علیه . (۳۰)

(خدایا!) یاد او، انتظارش، ایمان به او، باور شدید به ظهور او، دعا براى او و توجه به او را در مابه فراموشى مسپار .

در مقابل، گروهى دیگر که خداوند بر دل‏هاى‏شان قفل زده است و از درک حقایق ناتوان‏اند، امیدى به آمدنش ندارند . حتى گاهى وجودش را انکار مى‏کنند .

امام صادق علیه السلام به زراره فرمود:

یا زراره و هو المنتظر و هو الذى یشک الناس فى ولادته منهم من یقول مات ابوه فلا خلف له . . . و منهم من یقول ماولد . . . (۳۱) اى زراره! او – حضرت مهدى (عج) – کسى است که آمدنش را انتظار مى‏کشند . اوست که مردم در تولدش شک مى‏کنند . برخى مى‏گویند: پدرش از دنیا رفت و فرزندى نداشت . . . و برخى مى‏گویند: هنوز به دنیا نیامده است . . . .

۱۱- نشانه

پس از آن‏که زلیخا به یوسف، تهمت ناپاکى زد، عزیز مصر به کمک نشانه‏ى الهى، پاکى و بى گناهى او را دریافت .

و شهد شاهد من اهلها ان کان قمیصه قد من قبل فصدقت وهو من الکاذبین وان کان قمیصه قدمن دبر فکذبت وهو من الصادقین فلما رءا قمیصه قد من دبر قال انه من کید کن ان کید کن عظیم . (۳۲)

و در این هنگام، شاهدى از خانواده‏ى آن زن شهادت داد که اگر پیراهن او از پیش رو پاره شده است، آن زن راست مى‏گوید و او از دروغ‏گویان است و اگر پیراهنش از پشت پاره شده است، آن زن دروغ مى‏گوید و او از راست‏گویان است . هنگامى که (عزیز مصر) دید پیراهن او (یوسف) از پشت پاره شده است، گفت: این از مکر و حیله‏ى شما زنان است . همانا مکر و حیله‏ى شما زنان عظیم است .

با این حال، عزیز مصر به سبب وسوسه‏ى زلیخا، یوسف را به زندان افکند .

ثم بدا لهم من بعدما راوا الآیات لیسجننه حتى حین . (۳۳)

و پس از آن‏که نشانه‏هاى (پاکى یوسف) را دیدند، بر آن شدند که او را تا مدتى زندانى کنند .

ستم پیشه گان عصر یوسف زهرا علیه السلام نیز با این‏که اعجازها و نشانه‏هایى از حقانیت او را دیدند، اما باز به خود نیامدند و به قتل او کمر همت‏بستند .

رشیق مى‏گوید: معتضد عباسى، مرا به همراه دو نفر دیگر فراخواند و به ما دستور داد هر یک بر اسبى سوار شویم و تنها زیر انداز سبکى با خود برداریم و از برداشتن هر وسیله‏ى دیگرى پرهیز کنیم . آن گاه افزود: به سامرا و فلان محله و فلان خانه مى‏روید . بر در خانه، خادم سیاهى ایستاده است . به خانه هجوم برید و هر کس را در آن‏جا یافتید، بکشید و سرش را براى من بیاورید .

ما بر اساس دستور، به سامرا و همان خانه رفتیم . مرد سیاهى بر در خانه نشسته بود . پرسیدم: چه کسى در خانه است؟ با بى اعتنایى گفت: صاحبش . به خانه هجوم بردیم . در خانه، اتاقى بود که بر در آن، پرده‏اى زیبا آویخته بود . چون پرده را بالا زدیم، گویا در اتاق، دریایى از آب بود . در انتهاى اتاق، مردى با بهترین شمایل بر روى حصیرى بر آب ایستاده و مشغول نماز بود . او به ما هیچ توجهى نکرد . یکى از همراهانم به نام احمد بن عبدالله، براى وارسى، وارد آب‏ها شد، اما نزدیک بود غرق شود . من دستش را گرفتم و او را نجات دادم، ولى وى از ترس بى‏هوش شد و ساعتى در همان حال ماند . همراه دیگرم نیز همان کار را کرد و به همان بلا گرفتار شد .

من از صاحب خانه عذرخواهى کردم و گفتم: به خدا سوگند! من از ماجرا آگاه نبودم و نمى‏دانستم براى قتل چه کسى اعزام شده‏ایم و من از این کار توبه مى‏کنم . ولى او به ما اعتنایى نکرد .

ما به سوى معتضد برگشتیم . او منتظر ما بود و به دربانان سپرده بود که هر وقت‏به کاخ رسیدیم، اجازه‏ى ورود بدهند . ما نیز در همان شب بر او وارد شدیم و ماجرا را برایش بازگو کردیم . با عصبانیت پرسید: آیا این ماجرا را براى کسى بازگو کرده‏اید؟ گفتیم: نه . او سوگند یاد کرد که اگر این ماجرا را با کسى در میان بگذاریم، گردن ما را خواهد زد . ما نیز تا او زنده بود، توان بازگو کردن آن را نداشتیم . (۳۴)

۱۲- توطئه

یوسف با توطئه‏هاى گوناگونى رو به رو گشت; به چاه افکندن، به بردگى رفتن، تهمت ناپاکى شنیدن و زندان . با این حال، مشیت الهى بر آن بود که همه‏ى توطئه‏ها و نقشه‏ها ناکام گردد . دشمنان براى یوسف زهرا علیه السلام نیز توطئه‏هاى فراوان و نقشه‏هاى شومى برنامه‏ریزى کرده بودند، ولى اراده‏ى الهى بر رهایى او از همه‏ى فتنه‏ها و تجلى نور خداوندى تعلق گرفته است .

امام صادق علیه السلام مى‏فرمایند:

کذلک بنوامیه و بنو العباس لما ان وقفوا على ان به زوال مملکه الامراء الجبابره منهم على یرى القائم منا ناصبونا للعداوه و وضعوا سیوفهم فى قتل اهل بیت رسول الله صلى الله علیه و آله و اباره نسله طمعا منهم فى الوصول الى قتل القائم علیه السلام فابى الله ان یکشف امره لواحد من الظلمه الا ان یتم نوره و لو کره المشرکون . (۳۵)

بنى‏امیه و بنى‏عباس چون دریافتند که گردن‏کشان آنان به دست مهدى ما از میان مى‏روند، با ما بناى دشمنى نهادند . آنان براى کشتن اهل بیت پیامبر صلى الله علیه و آله و نابودى نسل او، شمشیرهاى خود را از نیام در آوردند تا مهدى (عج) را بکشند، ولى خداوند، امر او را از ستم‏کاران، پنهان کرد و نورش را گستراند، هرچند مشرکان از آن بیزار بودند .

(۲۳) – یوسف، ۱۸ .
(۲۴) – غیبت نعمانى، ص ۳۰۴ .
(۲۵) – غیبت نعمانى، ص ۲۸۴ .
(۲۶) – یوسف، ۸۳ .
(۲۷) – یوسف، ۱۰ .
(۲۸) – یوسف، ۸۵ .
(۲۹) – یوسف، ۹۴- ۹۵ .
(۳۰) – غیبت طوسى، ص ۳۳۴ .
(۳۱) – جمال الاسبوع، ص ۳۱۵ .
(۳۲) – یوسف، ۲۶- ۲۸ .
(۳۳) – یوسف، ۳۵ .
(۳۴) – غیبت طوسى، ص ۲۴۸ .
(۳۵) – غیبت طوسى، ص ۱۶۹